Norma spalania a rzeczywiste zużycie paliwa. Jak odzyskać kontrolę nad kosztami floty?

„Wysoka efektywność paliwowa”, „niskie zużycie”, „tryb Eko” – takie slogany dają obietnicę komfortowej eksploatacji i oszczędności tylko w teorii. Coś, co na papierze brzmi pięknie, w rzeczywistości okazuje się być niemiłym zaskoczeniem w codziennej eksploatacji pojazdu.

Jeżeli koszt faktur za paliwo wydaje nam się być zbyt wysoki, mogą być ku temu konkretne powody. Mimo zapewnień producentów pojazdów o „ekonomicznym silniku” czy niskich normach spalania, faktyczne zużycie paliwa często okazuje się być znacznie wyższe niż deklarowane.

Jakie czynniki mają wpływ na tę różnicę? W jaki sposób odzyskać kontrolę nad kosztami paliwa? Zapraszamy do lektury.

Realne zużycie paliwa – rozbieżności wobec normy producenta

Według danych Europejskiej Agencji Środowiska z 2023 roku, rozbieżność deklarowanej normy spalania wobec realnego zużycia wynosiła średnio 18,7%. Ta wartość dotyczy pojazdów osobowych oraz dostawczych.

W przypadku ciągników siodłowych taka rozbieżność może sięgać aż 17%. W przypadku zużycia 2500 l paliwa w ciągu miesiąca, taki pojazd potencjalnie spala o 425 l więcej niż zakłada producent. Skąd bierze się taka różnica?

Obecnie wykorzystywany test w przypadku pojazdów osobowych i dostawczych to WLTP (z ang. Światowa zharmonizowana procedura badania pojazdów lekkich). Taki test jest wykonywany w warunkach laboratoryjnych, a za jego pomocą mierzone jest zużycie paliwa, emisja CO2 oraz zanieczyszczeń. Samochód jest umieszczany na tzw. hamowni podwoziowej, która przy pomocy zespołu rolek symuluje warunki drogowe w kontrolowanym środowisku.

Oczywiście, ów test niestety ma się nijak do rzeczywistych warunków na drodze oraz codziennej eksploatacji pojazdu. Gdy samochód trafia do konsumenta, silnik pracuje inaczej odpowiadając na zmienne warunki eksploatacji oraz umiejętności i doświadczenie samego kierowcy. Przez to zużycie paliwa jest większe niż wynikało z testów, a co za tym idzie – wytwarza wtedy znacznie przekroczone normy spalin.

Norma zakładowa zużycia paliwa a realne spalanie

W wielu firmach do rozliczania paliwa nadal wykorzystywana jest tzw. „norma zakładowa”, ustalana dla poszczególnych grup pojazdów. Określana jest na podstawie testu typowej pracy,  jaką wykonują pojazdy. Dla ustalenia normy zakładowej często wykorzystywana jest również norma producenta dla poszczególnych maszyn, dodatkowo powiększona o 10% wartości. W niektórych firmach funkcjonują nadal dwie normy zakładowe: zimowa oraz letnia.

Przyczy różnic pomiędzy normami a realnym zużyciem paliwa

Na faktyczne spalanie paliwa oddziałuje cała gama czynników:

• Warunki drogowe – wzniesienia, zakręty, korki drogowe, a w przypadku maszyn rolniczych i sprzętu budowlanego: rodzaj gruntu, na którym porusza się lub pracuje;
• Warunki atmosferyczne, pora roku – wiatr, opady atmosferyczne, skrajne temperatury;
• Masa ładunku – im cięższy ładunek, tym więcej paliwa jest potrzebne do napędzenia pojazdu;
• Rodzaj zabudowy – przykładowo ciągnik siodłowy może poruszać się z różnymi rodzajami naczep;.
• Sposób wykorzystania pojazdu, rodzaj wykonywanej pracy – np. czy pojazd zawsze jeździ z ładunkiem, czy zawsze jeździ tak samo załadowany – dociążony;
• Czas postoju przy włączonym silniku – długa praca przy włączonym silniku zwiększa zużycie;
• Charakter pracy pojazdu – długie lub krótkie trasy, częste zatrzymania;
• Stan techniczny pojazdu –  pojazdy zużyte, wyeksploatowane, o dużych przebiegach zazwyczaj mają wyższe zużycie paliwa;
• Ciśnienie i rodzaj opon – zbyt niskie ciśnienie zwiększa tarcie, co bezpośrednio przekłada się na spalanie paliwa;
• Styl jazdy kierowcy – jego doświadczenie i umiejętności,czy także wykorzystanie zasad tzw. ecodrivingu;

Niestety, nie na wszystkie czynniki jesteśmy w stanie wpłynąć. Często są one nieprzewidywalne (np. warunki pogodowe), lub wynikają z konieczności w danej sytuacji (dostarczenie ciężkiego ładunku na czas).

Czy norma zakładowa to przeżytek?

Z uwagi na dużą liczbę zmiennych związanych ze spalaniem paliwa, norma zakładowa zużycia paliwa to archaizm. Jej założeniem jest wyznaczenie arbitralnej górnej granicy zużycia paliwa w firmie, a nie realna analiza i realne rozliczanie zużycia paliwa. W zestawieniu z nowoczesnymi systemami kontroli paliwa, mechanizm normy zakładowej staje się przeżytkiem. System monitoringu paliwa pozwala na skuteczny nadzór nad flotą pojazdów.

Jakie są najczęściej nasuwające się pytania osobom korzystającym z norm w swoich flotach?

1. Dlaczego dwa takie same pojazdy, które wykonują identyczną pracę mają różne zużycie paliwa?
2. Jaki jest stosunek zużycia paliwa podczas jazdy do zużycia paliwa na postoju?
3. Dlaczego pojazd jadący z lżejszym ładunkiem przekroczył normę?
4. Czy całe zatankowane paliwo trafiło do zbiornika?
5. Czy ktoś ukradł paliwo?

Na żadne z tych pytań nie ma jednak odpowiedzi, gdy opieramy się wyłącznie na normach.

Wniosek: rzetelne rozliczenie całości obiegu paliwa w oparciu o normy jest w praktyce niewykonalne.

Czy monitoring GPS może zastąpić normy i pomoże obniżyć koszty paliwa?

Tak, nowoczesny system monitoringu pojazdów pozwala na pełną kontrolę zużycia paliwa w sposób ciągły i w czasie rzeczywistym. Rejestrator GPS zintegrowany z sondą pomiarową pozwala na kompletny wgląd w to, co dzieje się z paliwem od tankowania – po całkowite zużycie paliwa w każdym pojeździe we flocie.

Montując w pojeździe sondę pomiaru paliwa otrzymujemy rzeczywiste oraz pełne dane paliwowe. Dzięki temu, uzyskujemy dostęp do korzyści związanych z optymalizacją kosztów paliwa, m.in.:

• Rzeczywiste dane dotyczące spalania = pełna kontrola nad paliwem.
• Tankowania i ubytki paliwa rejestrowane w systemie – łącznie z dokładną datą, godziną i miejscem wystąpienia – możliwe do porównania z dokumentami zakupu paliwa;
• Dane i wykresy zużycia paliwa dla dowolnego okresu pracy pojazdu, również w trakcie jego wyłączenia;
• Zestawienie eksploatacji pojazdów powiązane z pracą danego kierowcy;
• Czas pracy na obrotach jałowych, dzięki czemu widzimy, czy paliwo jest niepotrzebnie przepalane.

Dlaczego to ważne? Bo odzyskujemy kontrolę nad zużyciem paliwa w naszej flocie.

Zamiast opierać się na uśrednionych normach producenta, otrzymujemy dostęp do konkretnych informacji: dowiadujemy się, które pojazdy generują zwiększone koszty i dlaczego faktyczne wydatki na paliwo odbiegają od pierwotnych założeń.

Co można zrobić, aby obniżyć spalanie?

Monitoring GPS pozwala w przystępny sposób zweryfikować styl jazdy kierowców oraz czynniki mające największy wpływ na nadmierne spalanie: przekraczanie prędkości, nieekonomiczna jazda czy długotrwała praca silnika na biegu jałowym. Dzięki automatycznym raportom i alertom możliwa jest natychmiastowa reakcja, zanim problemy przełożą się na rzeczywiste straty finansowe.

W efekcie koszty paliwa przestają być nieprzewidywalne. Różnica między obietnicami producenta a rzeczywistością staje się możliwa do zweryfikowania.